برش از بافت های گیاهی – راهی برای نازک کردن نمونه
همان طور که در مطلب میکروسکوپ گفتم باید نمونه نازک باشد. همچنین برای مشاهده و بررسی سلول ها به چند لایه سلول نیاز نداریم و تنها یک لایه می خواهیم. برش زدن کار بسیار ساده ای است که با کمی تمرین می توان این مهارت را به دست آورد. برش از بافت های جانوری سخت تر است و دستگاهی به نام میکروتوم می خواهد. چون فقط بر روی برش بافت گیاهی کار کرده ام اطلاعاتم درباره برش بافت جانوری کم است.
وسایل مورد نیاز:
یونولیت، تیغ اصلاح (که دو تکه است و شکسته شده و بعد مصرف می شود)، بخشی از گیاه (ساقه، ریشه، برگ و ...) و یک نعلبکی با کمی آب (نعلبکی شفاف بهتر است).
مراحل برش زدن:
1. ابتدا تکه کوچکی از یونولیت رو ببرید (مثلاً مکعب مستطیلی به طول 6، عرض 2 و ارتفاع 2 سانتی متر)
2. حالا این تکه را از وسط به دو نیم ببرید.
3. بخشی از گیاه را که می خواهید برش بزنید ببرید. (با توجه به ابعاد مکعب مستطیل مثالی،مثلاً 5 سانتی متر از ساقه را ببرید.)
4. این بخش را میان دو تکه یونولیت قرار دهید به طوری که قسمت کوچکی از بخش گیاهی از یونولیت ها بیرون باقی بماند.
5. حالا تیغ را به سطح یونولیت بگذارید و آن بخش از گیاه را که بیرون است ببرید.
6. یونولیت را کمی فشار دهید به طوری که بخش قربانی گیاه (!) تکان نخورَد. (مثلاً همان ساقه 5 سانتی متری که بعد از مرحله 5 کمی کوتاهتر شده است) ولی فشار را زیاد نکنید تا گیاه لِه نشود.
7. وسط تیغ را با انگشت شست کمی به پایین فشار دهید تا تیغ حالتی منحنی مانند به خود بگیرد.
8. هم اکنون به جای اصلی کار می رسیم. سعی کنید با میانه تیغ برش بسیار نازکی از آن بخش از گیاه بزنید. (با این کار از همان ساقه دایره های کوچکی به وجود می آورد)
9. شاید گاهی مجبور شوید که حتی یونولیت را ببرید تا آن بخش از گیاه قابل برش زدن باشد.
10. برش های نازکی که تهیه کرده اید، در نعلبکی حاوی آب بندازید. سعی کنید تا فشاری به این برش ها وارد نیاید، زیرا ممکن است سلول های آن ناحیه آسیب ببینند.
11. حالا بهترین برشی را که تهیه کرده اید زیر میکروسکوپ گذاشته و ببینید! به این علت نعلبکی شفاف بهتر است که با آن می شود برش های درون نعلبکی رو به خوبی تشخیص داد.
نکات خاص:
· تیغ به شدت برنده است و حتی ممکن است از پوست دست خودتان هم برشی تهیه نمایید!
· جهت احتیاط کمی چسب زخم در دسترس باشد.
· ممکن است در همان اوایل برشهایی به ضخامت چند لایه سلول تهیه کنید. نگران نباشید! با کمی تمرین می توانید برش هایی به ضخامت یک سلول و یا حتی کمتر هم بزنید. غیر ممکن نیست و من دانش آموزانی را می شناسم که با تمرین توانسته اند چنین برش های نازکی تهیه کنند.
· تیغ پس از مدتی کند می شود و دیگر به خوبی بافت را برش نمی زند. بهتر است از یک تیغ برای برش یونولیت (مراحل 1 تا 5) و از تیغی دیگر برای برش گیاهی استفاده کنید.
· می توانید به جای یونولیت مواد نرم تری به کار ببرید. حتی می توانید به جای یونولیت از برگ تره استفاده کنید! فقط با چسب آن را به هم بچسبانید تا باز نشود. خود من یک بار ساقه ریحان را میان تره گذاشتم و برش زدم و نتایج بسیار خوبی گرفتم (یک تیر دو نشان!)
تمرین:
برای تمرین می تونید از ساقه های سفت شروع کنید مثل ریحان و نعناع و ... .
